İş kazası tazminatı hesaplama aracı, iş kazası sonucunda sürekli iş göremezlik yaşayan çalışanın uğradığı tahmini kazanç kaybını ortaya koymak için hazırlanmıştır. Net ücret, yaş, maluliyet oranı ve kusur dağılımı girildiğinde araç, kalan çalışma süresine göre yaklaşık bir maddi tazminat tutarı hesaplar. Sonuç ön bilgilendirme niteliğindedir; kesin tutar bilirkişi raporuyla belirlenir.
İş kazası tazminatı hesaplama aracı nasıl kullanılır?
İş kazası tazminatı hesaplama aracı, iş kazası sonucunda çalışma gücünün bir bölümünü kalıcı olarak yitiren işçinin uğradığı tahmini kazanç kaybını gösterir. Araç, bilirkişilerin kullandığı aktüeryal yöntemin sadeleştirilmiş bir versiyonunu uygular; bu nedenle sonuç, dava öncesinde zararın büyüklüğü hakkında fikir vermek içindir. Alanlar şu sırayla doldurulur:
- Aylık net ücret: Kaza tarihine ait bordrodaki net ücreti girin. Ücret belgelenemiyorsa asgari ücret esas alınabilir; 2026 için net asgari ücret 28.075,50 TL’dir.
- Doğum tarihi ve kaza tarihi: Kimlik bilgilerinden doğum tarihini, iş kazası bildirgesinden kaza tarihini girin. Araç bu bilgilerle kaza tarihindeki yaşı ve kalan aktif çalışma süresini bulur.
- Sürekli iş göremezlik (maluliyet) oranı: SGK sağlık kurulu kararında veya mahkemece alınan raporda yer alan oranı yüzde olarak girin.
- Kusur oranları: Kaza tespit tutanağı veya bilirkişi raporuna göre işverenin ve işçinin kusur oranlarını girin. Rapor yoksa tahmini bir dağılımla birden fazla senaryo deneyebilirsiniz.
- Yapılan ödemeler: SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri ve işverenin yaptığı ödemeler biliniyorsa ilgili alana girin; araç bunları sonuçtan düşer.
İhtiyaç duyulan başlıca belgeler; iş kazası bildirgesi, kaza tespit tutanağı, kolluk ve savcılık evrakı, hastane ve tedavi kayıtları, SGK sağlık kurulu kararı veya maluliyet raporu, ücret bordroları, SGK hizmet dökümü ve SGK’nın gelir bağlama yazısıdır.
İş kazası nedir? Hukuki dayanak
İş kazasının tanımı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde yapılmıştır. Buna göre sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay iş kazasıdır.
İşverenin işçiyi koruma borcu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinde ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nda düzenlenmiştir. Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesine göre işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. Bedensel zarar kalemleri ise aynı Kanunun 54. maddesinde tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayılmıştır.
Hangi tazminatlar istenebilir?
- Maddi tazminat: Sürekli veya geçici iş göremezlik nedeniyle kazanç kaybı, tedavi giderleri ve gerekiyorsa bakıcı gideri.
- Manevi tazminat: Kazanın yol açtığı acı ve elem karşılığında, TBK m.56 çerçevesinde hakim tarafından takdir edilir.
- Ölüm halinde: Destekten yoksun kalan yakınların maddi tazminatı, cenaze giderleri ve yakınların manevi tazminatı.
İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?
Uygulamada hesap, bilirkişi tarafından yaşam tablosu, ücret artışları ve iskonto gibi unsurları içeren aktüeryal yöntemle yapılır. Araç bu yöntemin temel mantığını şu adımlarla uygular:
- Yıllık net kazanç = Aylık net ücret x 12
- Yıllık kayıp = Yıllık net kazanç x Sürekli iş göremezlik oranı
- Aktif dönem kaybı = Yıllık kayıp x Kalan aktif çalışma yılı (uygulamada genellikle 60 yaşa kadar)
- Pasif dönem kaybı = 60 yaş sonrası, yaşam tablosuna göre kalan süre için asgari ücret üzerinden hesaplanan kayıp
- Talep edilebilir tutar = Toplam kayıp x İşverenin kusur oranı − SGK gelirinin peşin sermaye değeri − işverenin yaptığı ödemeler
İşçinin kendi kusuru varsa tazminattan bu oranda indirim yapılır. Ayrıca hakkaniyet gerektirdiğinde, Türk Borçlar Kanunu’nun 51. ve 52. maddeleri çerçevesinde hakim tazminatı indirebilir. SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik geliri aynı zararı karşılamaya yönelik olduğundan, peşin sermaye değeri mükerrer ödemeyi önlemek için hesaplanan zarardan düşülür.
Örnek hesaplamalar
Aşağıdaki senaryolar yalnızca örnektir. Hesaplar ücret artışı, iskonto ve pasif dönem dikkate alınmadan, yalnızca aktif dönem için kaba yöntemle yapılmıştır; gerçek bilirkişi hesabı farklı sonuç verecektir.
| Senaryo | Aylık net ücret | Maluliyet | Aktif dönem | İşveren kusuru | Kaba sonuç |
|---|---|---|---|---|---|
| A: 35 yaş | 30.000,00 TL | %20 | 25 yıl | %80 | 1.440.000,00 TL |
| B: 45 yaş | 28.075,50 TL | %35 | 15 yıl | Tam kusur | 1.768.756,50 TL |
| C: 28 yaş | 40.000,00 TL | %15 | 32 yıl | %70 | 1.612.800,00 TL |
Senaryo A ayrıntılı
35 yaşında, aylık net 30.000,00 TL kazanan işçinin yıllık kazancı 360.000,00 TL’dir. Yüzde 20 maluliyette yıllık kayıp 72.000,00 TL olur. 60 yaşa kadar 25 yıllık aktif dönemde toplam kayıp 1.800.000,00 TL’dir. İşverenin yüzde 80 kusuru uygulandığında 1.440.000,00 TL bulunur. Yalnızca örnek için SGK gelirinin peşin sermaye değerinin 400.000,00 TL olduğu varsayılırsa, işverenden talep edilebilecek kaba tutar 1.040.000,00 TL’ye iner.
Senaryo B ve C hakkında
Senaryo B’de asgari ücretle çalışan 45 yaşındaki işçinin yıllık kazancı 28.075,50 x 12 = 336.906,00 TL, yüzde 35 maluliyette yıllık kaybı 117.917,10 TL, 15 yıllık toplam kaybı 1.768.756,50 TL’dir. Senaryo C’de ise işçiye yüzde 30 kusur verildiği için 2.304.000,00 TL’lik toplam kaybın yüzde 70’i olan 1.612.800,00 TL bulunur. Bu örnek, işçi kusurunun sonucu ne kadar etkilediğini gösterir.
Geçici iş göremezlik, tedavi giderleri ve ölüm hali
Araç yalnızca sürekli iş göremezlikten doğan kazanç kaybını gösterir. Kaza tarihinden iyileşme tarihine kadar geçen tedavi döneminde işçi hiç çalışamamışsa bu dönemdeki kayıp ayrıca geçici iş göremezlik zararı olarak hesaplanır; SGK’nın bu dönem için ödediği geçici iş göremezlik ödeneği ise hesaptan düşülür. Tedavi, ilaç, protez ve yol giderleri gibi belgelenebilen harcamalar da ayrı kalem olarak talep edilir. Kazanın ölümle sonuçlanması halinde ise kazazedenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve gerektiğinde anne-baba bakımından destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanır. Bu hesapta desteğin gelirinden kendisine ve her bir yakınına ayrılan paylar ile yakınların destek süreleri dikkate alındığından sonuç, sürekli iş göremezlik hesabından farklı bir yönteme dayanır.
Hak kazanma şartları ve istisnalar
İşverenin tazminat sorumluluğu için olayın iş kazası niteliği taşıması, işçinin zarara uğraması ve zarar ile işverenin yükümlülüklerine aykırılık arasında uygun illiyet bağı bulunması gerekir. Bazı noktalar sonucu önemli ölçüde değiştirir:
- SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri bağlaması, 5510 sayılı Kanun’a göre kural olarak meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında kaybedilmesine bağlıdır; bu oranın altındaki maluliyetlerde de işverenden tazminat istenebilir.
- Kazanın tamamen işçinin ağır kusurundan veya mücbir sebepten kaynaklandığı ispatlanırsa illiyet bağı kesilebilir.
- İşveren, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak, işçiyi eğitmek ve denetlemekle yükümlüdür; bu yükümlülüklere uyulmaması kusur değerlendirmesinde ağırlık taşır.
- İşverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılığı nedeniyle SGK’nın yaptığı ödemeler için işverene rücu edilmesi de ayrıca gündeme gelebilir.
Süreler, zamanaşımı ve arabuluculuk
İşveren, iş kazasını olay yerindeki kolluğa derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirimin yapılıp yapılmadığı SGK kayıtlarından kontrol edilmelidir.
İş kazasından doğan tazminat talepleri, işverenin sözleşmeden doğan koruma borcuna dayandığından uygulamada on yıllık zamanaşımına tabi tutulmaktadır. Sürenin başlangıcı, özellikle maluliyetin kesinleştiği tarih bakımından somut olaya göre değerlendirilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutmuştur; bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılabilir.
Dava açılırken nispi karar ve ilam harcı binde 68,31 oranında hesaplanır ve dava açılırken bunun dörtte biri peşin alınır. Örneğin 100.000,00 TL’lik bir talep için peşin harç 100.000,00 x 0,06831 / 4 = 1.707,75 TL’dir. Maktu başvuru harcı ve diğer giderlerle birlikte toplam tutarı görmek için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir. Zararın tam olarak belirlenemediği durumlarda belirsiz alacak davası açılması ve bilirkişi raporundan sonra talebin artırılması uygulamada sık görülür.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecek noktalar
- Tedavi bitmeden maluliyet raporu almak: Kalıcı durumu yansıtmayan erken raporlar sonucu olduğundan düşük gösterebilir.
- Kusur raporuna itiraz etmemek: Kusur dağılımı tazminatı doğrudan etkiler; rapora süresinde itiraz edilerek ek rapor istenebilir.
- SGK gelirini hesaba katmamak: Peşin sermaye değeri düşülmeden yapılan hesap gerçeği yansıtmaz.
- Gerçek ücreti ispat etmemek: SGK’ya düşük bildirilen ücretin gerçek tutarı bordro dışı ödemeler ve tanıklarla ispatlanmalıdır.
- Delilleri kaybetmek: Kaza yerinin fotoğrafları, tanık bilgileri ve iş güvenliği eğitim belgeleri olaydan hemen sonra toplanmalıdır.
- Manevi tazminatı hesapla karıştırmak: Manevi tazminat bir formülle bulunmaz; kazanın ağırlığı, maluliyet oranı, kusur durumu ve tarafların koşulları gözetilerek hakim tarafından takdir edilir. Bu nedenle araç sonucu yalnızca maddi zarara ilişkindir.
- İşverenin yaptığı ödemeleri unutmak: Kaza sonrası işverence yapılan yardım veya ödemeler belgelenmeli ve hesapta ayrıca gösterilmelidir.
Eryaman, Etimesgut ve Ankara’da iş kazası süreci
Eryaman, Etimesgut veya Sincan’daki bir işyerinde meydana gelen iş kazasında, kazanın kolluğa ve SGK’ya bildirilmesi, tedavi kayıtlarının alınması ve olay yeri tespitlerinin yapılması ilk adımlardır. Kaza nedeniyle ceza soruşturması başlatılmışsa soruşturma dosyasındaki bilirkişi raporu ve ifadeler tazminat davasında da önemli delil olur. Eryaman ve Etimesgut, ceza soruşturması ve dava süreçleri bakımından Ankara Batı Adliyesi yargı çevresindedir. Tazminat davası iş mahkemesinde açılır; yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yere göre belirlenir.
Eryaman’da yaşayan veya Ankara’da çalışan kazazedeler, başvurudan önce kimlik bilgilerini, iş kazası bildirgesini, tedavi ve rapor belgelerini, bordroları, SGK hizmet dökümünü ve tanık bilgilerini hazırlamalıdır. Kazanın işyeri dışında, örneğin bir trafik kazası şeklinde gerçekleştiği durumlarda iş gücü kaybı tazminatı hesaplama aracı da yol gösterici olabilir. İş ilişkisi kaza sonrasında sona erdiyse kıdem tazminatı hesaplama sonucu da birlikte değerlendirilmelidir. Bedensel zararlara ilişkin genel açıklamalar için tazminat hukuku hizmet sayfasını inceleyebilir, Eryaman’daki büro bilgilerine iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Bu sayfadaki hesaplama ve açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Ücret, kusur oranı, maluliyet raporu, SGK ödemeleri, yaşam tablosu ve hakkaniyet indirimi gibi somut olayın özelliklerine göre gerçek tazminat tutarı farklılık gösterebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?
İş kazası tazminatı, kazazedenin net kazancı, sürekli iş göremezlik oranı, yaşı ve kusur dağılımı esas alınarak hesaplanır. Yıllık kazanç maluliyet oranıyla çarpılarak yıllık kayıp bulunur ve kalan aktif ile pasif dönem için peşin sermaye değerine çevrilir. Sonuca işverenin kusur oranı uygulanır ve SGK gelirinin peşin değeri düşülür. Kesin hesap bilirkişi tarafından aktüeryal yöntemle yapılır.
İş kazası tazminatı hangi ücret üzerinden hesaplanır?
Hesaplamada esas olarak kazazedenin kaza tarihindeki net ücreti dikkate alınır. Ücretin belgelenemediği durumlarda asgari ücret esas alınabilir. SGK’ya düşük bildirilen ücretin gerçek tutarı ise banka kayıtları, emsal ücret araştırması ve tanık beyanlarıyla ispat edilebilir. Gelecek dönem kazançları ücret artışları ve iskonto dikkate alınarak bilirkişi tarafından peşin sermaye değerine çevrilir; araç ise sadeleştirilmiş bir tahmin sunar.
SGK’nın bağladığı gelir tazminattan düşülür mü?
Evet. Sosyal Güvenlik Kurumunun iş kazası nedeniyle bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin peşin sermaye değeri, işverenden istenebilecek maddi tazminattan kural olarak düşülür. Bu indirim aynı zarar için mükerrer ödeme yapılmasını önlemeye yöneliktir. İndirimin kapsamı somut dosyadaki SGK kayıtlarına göre belirlenir; manevi tazminattan ise böyle bir indirim yapılmaz. SGK yazıları dosyaya bu nedenle getirtilir.
İş kazası tazminatı için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutmuştur. Bu nedenle dava, arabuluculuk son tutanağı aranmaksızın doğrudan iş mahkemesinde açılabilir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurarak uyuşmazlığı dava dışında çözmeyi deneyebilir. Bu yol tamamen tarafların iradesine bağlıdır ve dava açmak için bir ön şart değildir.
İş kazasında işçinin kusuru tazminatı nasıl etkiler?
İşçinin kazanın oluşumunda kendi kusuru varsa hesaplanan tazminattan bu oranda indirim yapılır. Örneğin işçiye yüzde yirmi kusur verilmişse işverenden talep edilebilecek tutar hesaplanan zararın yüzde sekseni kadar olur. Kusur dağılımı genellikle iş sağlığı ve güvenliği alanındaki bilirkişilerin raporuyla tespit edilir. Rapora itiraz edilerek ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi istenebilir. Ceza dosyasındaki kusur raporu da bu değerlendirmede dikkate alınabilir.
İş kazası tazminatında zamanaşımı ne kadardır?
İş kazasından doğan tazminat talepleri, işverenin iş sözleşmesinden doğan koruma borcuna dayandığından uygulamada on yıllık zamanaşımına tabi tutulmaktadır. Sürenin başlangıcı somut olaya göre değerlendirilir; özellikle maluliyetin kesinleştiği tarih önem taşır. Zamanaşımı riski bulunan dosyalarda belge toplama sürecinin uzatılmadan tamamlanması ve sürenin ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Ceza soruşturması devam etse bile tazminat sürelerinin ayrıca izlenmesi önerilir.
İş kazası SGK’ya bildirilmezse ne olur?
İşveren iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmaması işveren bakımından idari yaptırım ve SGK’ya karşı sorumluluk doğurabilir. İşçi bakımından ise kazanın iş kazası olduğunun tespiti için ayrıca dava açılması gündeme gelebilir. Tedavi kayıtları ve tanık bilgileri bu aşamada önem taşır.