İnfaz hesaplama aracı, kesinleşmiş bir hapis cezasında koşullu salıverilme tarihini ve denetimli serbestlikten yararlanılabilecek tahmini dönemi gösterir. Ceza süresi, suç türü, tutuklulukta geçen süre ve hükümlünün yaşı gibi bilgiler girildiğinde araç, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun esaslarına göre yaklaşık bir hesap sunar. Kesin hesap infaz savcılığınca yapılır.
İnfaz hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Araç, kesinleşmiş bir hapis cezasında koşullu salıverilme tarihini ve denetimli serbestlik tedbirinden yararlanılabilecek en erken dönemi tahmini olarak gösterir. Doğru bir sonuç için mahkeme kararının ve tutukluluğa ilişkin tarihlerin elinizde olması gerekir. Alanları şu sırayla doldurabilirsiniz:
- Ceza süresini girin. Kesinleşmiş hükümdeki hapis cezasını yıl, ay ve gün olarak yazın. Bu bilgi gerekçeli kararın hüküm fıkrasında yer alır. Birden fazla ceza varsa her birini ayrı değerlendirmek gerekir.
- Suç türünü seçin. Koşullu salıverilme oranı suç türüne göre değiştiği için suçun genel kapsamda mı yoksa kanunda özel olarak sayılan suçlardan mı olduğunu belirtin.
- Suç tarihini girin. İnfaz rejimindeki değişikliklerin ve geçici maddelerin hangi hükümlülere uygulanacağı suç tarihine göre belirlenebildiği için bu alan sonucu doğrudan etkiler.
- Gözaltı ve tutukluluk sürelerini girin. Yakalama, gözaltı ve tutuklama ile tahliye tarihleri dosyadaki tutanaklardan ve kararlardan alınır. Bu süreler cezadan mahsup edilir.
- Hükümlünün yaşını ve durumunu belirtin. Suç tarihinde 18 yaşından küçük olanlar ve kanunda sayılan bazı hükümlü grupları için farklı hesaplama kuralları uygulanır.
- Sonucu inceleyin. Araç, koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süreyi ve tahmini denetimli serbestlik başlangıcını gösterir. Güncel oranlar ve süreler araçta otomatik uygulanır.
Bilgilerin en güvenilir kaynağı, cumhuriyet başsavcılığı infaz bürosunun düzenlediği müddetnamedir. Müddetnamede cezanın başlangıç tarihi, mahsup edilen süreler, koşullu salıverilme ve hükmün bitiş tarihleri yer alır. Araç sonucunun müddetnameyle karşılaştırılması, olası hesap hatalarının fark edilmesine yardımcı olur.
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik nedir?
Mahkemenin verdiği hapis cezasının tamamı her zaman ceza infaz kurumunda geçirilmez. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, iyi hâlli hükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını kurumda geçirdikten sonra koşullu olarak salıverilmesine imkân tanır. Kanunun 107. maddesi koşullu salıverilmeyi, 105/A maddesi ise koşullu salıverilmeye belirli bir süre kala uygulanabilecek denetimli serbestlik tedbirini düzenler.
Koşullu salıverilen hükümlü, cezanın kalan kısmını dışarıda bir denetim süresi içinde geçirir. Bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uyulmaması hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınabilir. Denetimli serbestlik ise hükümlünün koşullu salıverilme tarihinden önceki dönemi, denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde ve belirlenen yükümlülüklere uyarak dışarıda geçirmesidir. Her iki kurum için de hükümlünün iyi hâlli olması temel şarttır.
Mahsup kuralı
Türk Ceza Kanunu’nun 63. maddesine göre hükümden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, hükmedilen cezadan düşülür. Bu nedenle infaz hesabında önce toplam ceza belirlenir, ardından koşullu salıverilme oranı uygulanır ve son olarak gözaltı ile tutukluluk süreleri mahsup edilir. Mahsup edilecek sürenin bir gün bile eksik veya fazla belirlenmesi, tahliye tarihini doğrudan değiştirir. Aynı kişi hakkında başka bir dosyada geçirilen tutukluluk sürelerinin hangi koşullarda mahsup edilebileceği ise ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur ve kanunda bu konuda özel kurallar bulunur.
İnfaz hesaplama yöntemi ve oranlar
Araç hesaplamayı şu adımlarla yapar:
- Kesinleşmiş hapis cezası gün olarak belirlenir.
- Suç türüne göre koşullu salıverilme oranı uygulanır. Genel kural cezanın yarısıdır; kanunda sayılan bazı ağır suçlarda daha yüksek oranlar öngörülmüştür.
- Bulunan süreden gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler düşülür; kalan süre, koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süredir.
- Koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru, kanunda öngörülen süre kadar denetimli serbestlik dönemi hesaplanır.
- Suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış hükümlüler ve kanunda sayılan diğer özel durumlar için ilgili kurallar ayrıca uygulanır.
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında otuz yıl, müebbet hapis cezasında yirmi dört yıl kurumda geçirilmesi gereken süre olarak öngörülmüştür; terör ve örgüt suçlarında bu süreler daha uzundur. Denetimli serbestlik süresi ise suç tarihine ve suç türüne göre farklılık gösterir; bazı dönemler için geçici maddelerle daha uzun süreler tanınmış, bazı suçlar ise bu imkânın dışında bırakılmıştır. Bu nedenle denetimli serbestlik süresi, suç tarihine göre araçta otomatik belirlenir.
Örnek infaz hesaplamaları
Aşağıdaki rakamlar yalnızca örnektir. Hükümlülerin yetişkin, iyi hâlli ve tekerrür hükümleri dışında olduğu; denetimli serbestlik süresinin ilk ve üçüncü senaryoda bir yıl olarak uygulandığı yalnızca örnek için varsayılmıştır. İkinci senaryoda suçun, denetimli serbestlik imkânı tanınmayan ve üçte iki oranına tabi suçlardan olduğu varsayılmıştır.
| Senaryo | Ceza | Koşullu salıverilme süresi | Mahsup | Kurumda (KS için) | Kurumda (denetimli serbestlik ile) |
|---|---|---|---|---|---|
| Genel suç, tutukluluk var | 6 yıl (72 ay) | 1/2 = 36 ay | 6 ay | 30 ay | 18 ay |
| Özel oranlı suç | 9 yıl (108 ay) | 2/3 = 72 ay | 12 ay | 60 ay | Uygulanmaz (varsayım) |
| Genel suç, tutukluluk yok | 3 yıl (36 ay) | 1/2 = 18 ay | Yok | 18 ay | 6 ay |
İlk senaryoda 6 yıllık cezanın yarısı olan 36 aydan 6 aylık tutukluluk düşülür ve koşullu salıverilme için kurumda 30 ay geçirilmesi gerektiği bulunur. Denetimli serbestlik koşulları sağlanırsa bu süreden bir yıl daha erken, yani kurumda 18 ay geçirildikten sonra tahliye söz konusu olabilir. İkinci senaryoda daha yüksek oran nedeniyle 9 yıllık cezanın 72 ayı esas alınır; 12 aylık tutukluluk düşüldüğünde kurumda geçirilecek süre 60 ay olur. Üçüncü senaryoda mahsup edilecek süre bulunmadığından 18 aylık süreden yalnızca denetimli serbestlik dönemi düşülür.
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik şartları
- Hükümlünün kurumda iyi hâlli olarak cezasını çekmiş olması gerekir; iyi hâl, kurum idare ve gözlem kurulunun değerlendirmesiyle belirlenir.
- Denetimli serbestlik için çoğu durumda açık ceza infaz kurumuna ayrılmış olmak veya ayrılma koşullarını taşımak aranır.
- Tekerrür hâlinde koşullu salıverilme için daha yüksek bir oran uygulanır ve infaz rejimi ağırlaşır.
- Disiplin cezaları iyi hâl değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir.
- Birden fazla ceza varsa cezaların toplanması ve içtima kuralları, hesabı tümüyle değiştirebilir.
- Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilebileceğinden toplam infaz süresini etkileyebilir.
Denetimli serbestlik döneminde yükümlülükler
Denetimli serbestlik kapsamında salıverilen hükümlü, cezasının kalan kısmını denetimli serbestlik müdürlüğünün gözetiminde geçirir. Bu dönemde belirli günlerde imza vermek, bir eğitim veya iyileştirme programına katılmak, bir işte çalışmak ya da belirli yerlere gitmemek gibi yükümlülükler öngörülebilir; elektronik izleme de uygulanabilir. Yükümlülüklere uyulmaması, uyarıya rağmen devam etmesi hâlinde hükümlü yeniden ceza infaz kurumuna gönderilebilir. Bu nedenle tahliye sırasında tebliğ edilen yükümlülük belgesinin dikkatle okunması ve tarihlerin takip edilmesi önemlidir.
İnfaz hesabından önce: erteleme, HAGB ve seçenek yaptırımlar
Her mahkûmiyet kararı ceza infaz kurumunda geçirilecek bir süreyle sonuçlanmaz. Türk Ceza Kanunu’na göre bir yıl veya daha kısa süreli hapis cezaları, kanundaki koşullar gerçekleşirse adli para cezası veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir. İki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında ise cezanın ertelenmesi gündeme gelebilir; erteleme hâlinde hükümlü belirlenen denetim süresini dışarıda geçirir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu da iki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında, koşulları varsa uygulanabilir ve denetim süresi yükümlülüklere uyularak geçirilirse hüküm sonuç doğurmaz.
Bu kurumların uygulanıp uygulanmadığı gerekçeli kararın hüküm fıkrasında açıkça yazılır. Ertelenen bir cezada veya hükmün açıklanmasının geri bırakıldığı bir dosyada infaz hesabı yapılmaz; ancak denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlenmesi hâlinde erteleme veya geri bırakma kararı ortadan kalkabilir ve ceza infaz aşamasına geçebilir. Bu nedenle araca veri girmeden önce kararın hangi sonuçla kesinleştiğinin kontrol edilmesi önemlidir.
Müddetname, itiraz ve süreler
Hüküm kesinleştikten sonra infaz işlemleri, cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosu tarafından yürütülür ve hükümlü için müddetname düzenlenir. Müddetnamedeki hesapta hata bulunduğu düşünülüyorsa itiraz yoluna gidilebilir; itirazın hangi merci önünde değerlendirileceği, itirazın konusuna göre infaz hâkimliği veya hükmü veren mahkeme olarak değişebilir. Bu başvurularda kanunda öngörülen sürelere uyulması gerekir; sürelerin son gününü kontrol etmek için hukuki süre hesaplama aracı kullanılabilir.
Kanun değişiklikleri de infaz hesabını etkileyebilir. Ceza hukukunda lehe olan kanunun uygulanması ilkesi gereğince, sonradan yürürlüğe giren ve hükümlünün lehine olan infaz düzenlemeleri, daha önce hüküm giymiş kişiler bakımından da sonuç doğurabilir. Bu nedenle müddetnamenin, yeni bir düzenleme yürürlüğe girdiğinde yeniden kontrol edilmesi gerekebilir.
Hükümlü yakınlarının en sık sorduğu konulardan biri de açık ceza infaz kurumuna ayrılma zamanıdır. Açık kuruma ayrılma, ilgili yönetmelikteki koşullara ve hükümlünün kalan cezasına bağlıdır; suç türüne göre bazı hükümlüler için ek şartlar aranabilir. Açık kurumda geçirilen süre, denetimli serbestlik değerlendirmesinde de önem taşıdığından bu tarihin müddetnameyle birlikte takip edilmesi yararlı olur.
İnfaz hesabında sık yapılan hatalar
- Gözaltında geçen günleri veya kısa süreli tutuklulukları mahsup hesabına dahil etmemek.
- Suç tarihi yerine hüküm tarihini esas almak; geçici maddelerin uygulanması çoğu zaman suç tarihine bağlıdır.
- Tüm suçlarda koşullu salıverilme oranının yarı olduğunu varsaymak.
- Denetimli serbestliği koşulsuz bir hak gibi değerlendirmek; iyi hâl ve diğer şartlar aranır.
- Birden fazla mahkûmiyeti ayrı ayrı hesaplayıp toplama kurallarını göz ardı etmek.
- Ay ve yıl olarak verilen cezaları gün hesabına çevirirken takvim farklılıklarını dikkate almamak.
Tarihler arasındaki gün sayısını hızlıca görmek için iş günü hesaplama aracından da yararlanılabilir; ancak infaz hesabında esas olan takvim günüdür.
Eryaman, Etimesgut ve Ankara’da infaz süreci
Eryaman, Etimesgut ve Sincan bölgesinde işlendiği iddia edilen suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar Ankara Batı Adliyesi bünyesinde yürütülür. Hüküm kesinleştikten sonra infaz işlemleri, hükmü veren mahkemenin bağlı olduğu cumhuriyet başsavcılığı tarafından takip edilir. Eryaman’da ikamet eden hükümlü yakınlarının müddetnamenin bir örneğini temin etmesi, tahliye ve denetimli serbestlik tarihlerini önceden planlamalarını kolaylaştırır. Tahliye sonrasında denetimli serbestlik yükümlülükleri, kişinin yerleşim yerine göre görevli denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından takip edilir.
Süreç boyunca genellikle gerekli olan belgeler şunlardır: kesinleşmiş mahkeme kararı, müddetname, gözaltı ve tutukluluk tarihlerini gösteren tutanak ve kararlar ile kurumdan alınan iyi hâl değerlendirmesine ilişkin yazılar. Ceza yargılaması ve infaz süreci hakkında genel açıklamalara ceza hukuku sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Eryaman’daki büroya ait adres ve ulaşım bilgileri iletişim sayfası üzerinde yer alır.
Not: Bu sayfadaki açıklamalar ve hesaplama sonuçları yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Suç türü, suç tarihi, mahsup süreleri, iyi hâl değerlendirmesi ve kanun değişiklikleri nedeniyle somut dosyada sonuç farklılık gösterebilir; kesin hesap müddetnamede yer alır.
Sıkça Sorulan Sorular
Koşullu salıverilme ne demektir?
Koşullu salıverilme, hapis cezasının kanunda belirtilen kısmını ceza infaz kurumunda iyi hâlli olarak geçiren hükümlünün, cezanın kalan kısmını belirli koşullara uyması şartıyla dışarıda geçirmesidir. Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uyulmaması hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınabilir ve cezanın kalan kısmı ceza infaz kurumunda çektirilebilir. Denetim süresinin sorunsuz geçmesiyle ceza infaz edilmiş sayılır.
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür mü?
Evet. Hükümden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, Türk Ceza Kanunu’ndaki mahsup kuralı gereğince hükmedilen cezadan düşülür. İnfaz hesabında önce koşullu salıverilme süresi bulunur, ardından gözaltı ve tutukluluk süreleri mahsup edilir. Mahsup edilecek sürelerin doğru belirlenmesi için dosyadaki yakalama, tutuklama ve tahliye tarihleri dikkatle kontrol edilmeli, müddetnamedeki mahsup satırıyla karşılaştırılmalıdır.
Her suçta koşullu salıverilme oranı aynı mıdır?
Hayır. Kanunda genel kural olarak cezanın yarısı öngörülmüştür; ancak kasten öldürme, cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgütlü suçlar gibi kanunda sayılan bazı suçlarda daha yüksek oranlar uygulanır. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları için ayrı süreler belirlenmiştir. Tekerrür ve suç tarihi de oranı etkileyebildiğinden hesap mutlaka somut dosyaya göre yapılmalıdır.
Denetimli serbestlik ne zaman başlar?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden geriye doğru kanunda belirlenen süre kala başlayabilir. Bu süre suç türüne ve suç tarihine göre değişir; bazı dönemler için geçici maddelerle daha uzun süreler tanınmış, bazı suçlar ise kapsam dışında bırakılmıştır. Hükümlünün iyi hâlli olması ve çoğu durumda açık kuruma ayrılma koşullarını taşıması da aranır. Güncel süre araçta suç tarihine göre uygulanır.
İnfaz hesabına itiraz edilebilir mi?
Müddetnamedeki hesapta hata bulunduğu düşünülüyorsa itiraz yoluna gidilebilir. İtirazın hangi merci önünde değerlendirileceği, itirazın konusuna göre infaz hâkimliği veya hükmü veren mahkeme olarak değişebilir. Mahsup sürelerinin eksik hesaplanması, suç tarihinin yanlış esas alınması veya uygulanacak oranın hatalı belirlenmesi en sık karşılaşılan itiraz nedenleri arasındadır. Başvuruda kanunda öngörülen sürelere dikkat edilmesi ve itiraz gerekçesinin belgelerle desteklenmesi gerekir.
İyi hâl nasıl belirlenir?
İyi hâl, hükümlünün ceza infaz kurumundaki davranışlarının, kurum kurallarına uyumunun, katıldığı eğitim ve iyileştirme programlarının ve aldığı disiplin cezalarının değerlendirilmesiyle belirlenir. Bu değerlendirme kurumdaki idare ve gözlem kurulu tarafından yapılır. İyi hâlli olmadığı değerlendirilen hükümlü, koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik süresi gelmiş olsa bile bu imkânlardan yararlanamayabilir. Sonradan iyi hâlin yeniden değerlendirilmesi mümkündür.
Denetimli serbestlikte yükümlülüklere uyulmazsa ne olur?
Denetimli serbestlik döneminde imza vermek, programlara katılmak veya belirli yerlere gitmemek gibi yükümlülüklere uyulmaması hâlinde hükümlüye önce uyarı yapılabilir. İhlalin uyarıya rağmen devam etmesi durumunda hükümlü yeniden ceza infaz kurumuna gönderilebilir ve cezanın kalan kısmı kurumda çektirilebilir. Bu nedenle tahliye sırasında tebliğ edilen yükümlülük belgesindeki tarihler ve imza günleri dikkatle takip edilmelidir.