Saklı pay hesaplama aracı, mirasbırakanın geride bıraktığı mirasçıları ve terekenin değerini esas alarak hangi mirasçının saklı paylı olduğunu, saklı payların tutarını ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmı gösterir. Eryaman, Etimesgut ve Ankara’da vasiyetname düzenlemeyi düşünen veya yapılan bir bağışın miras haklarını etkileyip etkilemediğini merak eden kişiler aracı kullanabilir.
Saklı pay hesaplama aracı nasıl kullanılır?
Saklı pay hesaplama aracı, mirasbırakanın yasal mirasçılarını ve tereke değerini esas alarak her saklı paylı mirasçının korunan payını, toplam saklı payı ve mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmı gösterir. Vasiyetname hazırlamayı düşünen kişiler de, yapılmış bir tasarrufun saklı payları ihlal edip etmediğini merak eden mirasçılar da aracı kullanabilir. Alanları şu sırayla doldurmanız önerilir:
- Tereke değeri: Ölüm tarihindeki malvarlığından borçlar düşüldükten sonra kalan net değeri girin. Vasiyetname hazırlığı aşamasındaysanız bugünkü yaklaşık değeri kullanabilirsiniz.
- Eklenecek kazandırmalar: Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar veya saklı payı dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan devirler varsa bunların değerini ayrıca girin. Bu bilgiler tapu kayıtları, banka dekontları ve noter senetlerinden tespit edilir.
- Sağ kalan eş: Geçerli bir evlilik olup olmadığını işaretleyin.
- Altsoy: Çocuk ve önceden ölmüş çocukların altsoyu varsa sayılarını girin.
- Anne ve baba: Altsoy yoksa anne ve babanın sağ olup olmadığını belirtin.
- Tasarruf tutarı: Vasiyetname veya bağışla üçüncü kişiye bırakılan değeri girin. Araç, bu tutarın tasarruf edilebilir kısmı aşıp aşmadığını gösterir.
Mirasçılara ilişkin bilgiler nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesinden, tasarrufun içeriği ise vasiyetname, miras sözleşmesi veya tapu kayıtlarından alınır.
Saklı payın hukuki dayanağı
Saklı pay, kanunun belirli yakın akrabalara tanıdığı ve mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarla veya bazı sağlararası kazandırmalarla ortadan kaldıramayacağı asgari miras hakkıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 505. maddesi, mirasbırakanın saklı paylar dışında kalan kısımda ölüme bağlı tasarrufta bulunabileceğini; 506. maddesi ise saklı pay oranlarını düzenler. Saklı payı ihlal edilen mirasçının başvurabileceği yol, Kanun’un 560 ve devamı maddelerinde düzenlenen tenkis davasıdır.
2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bu nedenle bugün saklı paylı mirasçılar yalnızca altsoy, anne ve baba ile sağ kalan eştir.
Saklı pay oranları
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Anne ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Eş (altsoy veya anne-baba zümresi ile birlikte) | Yasal miras payının tamamı |
| Eş (diğer hallerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
| Kardeşler, büyükanne-büyükbaba ve diğerleri | Saklı pay yok |
Saklı pay nasıl hesaplanır?
Hesaplama dört adımda yapılır:
- Hesap terekesi bulunur: Ölüm anındaki net tereke değerine, kanunun eklenmesini öngördüğü sağlararası kazandırmalar eklenir.
- Yasal paylar belirlenir: Hiç tasarruf yapılmamış gibi her mirasçının yasal miras payı hesaplanır.
- Saklı paylar bulunur: Her yasal paya yukarıdaki tablodaki oran uygulanır.
- Tasarruf edilebilir kısım hesaplanır: Hesap terekesinden saklı payların toplamı düşülür.
Formülle ifade edilirse: Saklı pay = Hesap terekesi x yasal pay oranı x saklı pay oranı; Tasarruf edilebilir kısım = Hesap terekesi – toplam saklı pay. Yasal payların nasıl bulunduğunu ayrıntılı görmek için miras payı hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Örnek saklı pay hesaplamaları
Aşağıdaki senaryolarda tutarlar yuvarlak tutulmuş olup yalnızca örnek niteliğindedir.
| Senaryo | Hesap terekesi | Mirasçılar | Saklı paylar | Tasarruf edilebilir kısım |
|---|---|---|---|---|
| A | 4.000.000,00 TL | Eş ve iki çocuk | Eş 1.000.000,00 TL; her çocuk 750.000,00 TL; toplam 2.500.000,00 TL | 1.500.000,00 TL |
| B | 2.000.000,00 TL | Eş, anne ve baba | Eş 1.000.000,00 TL; anne ve baba 125.000,00 TL’şer; toplam 1.250.000,00 TL | 750.000,00 TL |
| C | 2.000.000,00 TL | Eş ve iki kardeş (anne ve baba önceden ölmüş) | Eş 1.000.000,00 TL; kardeşler yok | 1.000.000,00 TL |
| D | 3.000.000,00 TL | Yalnızca üç çocuk | Her çocuk 500.000,00 TL; toplam 1.500.000,00 TL | 1.500.000,00 TL |
A senaryosunda eşin yasal payı dörtte bir, yani 1.000.000,00 TL’dir ve altsoyla birlikte mirasçı olduğu için bunun tamamı saklıdır. Çocukların yasal payı 1.500.000,00 TL’şer olup yarısı korunur. B senaryosunda eş anne-baba zümresiyle birlikte olduğu için yasal payı olan yarının tamamı saklıdır; anne ve babanın 500.000,00 TL’lik yasal paylarının ise yalnızca dörtte biri korunur. C senaryosunda kardeşler ikinci zümre içinde yasal mirasçı olsa da saklı payları bulunmadığından, eşin payı dışındaki yarı serbestçe tasarruf edilebilir. D senaryosunda her çocuğun yasal payı 1.000.000,00 TL, saklı payı 500.000,00 TL’dir.
Tenkis örneği: vasiyet ve bağış birlikte
A senaryosundaki kişinin ölüm anında terekesinin 3.500.000,00 TL olduğunu, ölümünden altı ay önce bir arkadaşına 500.000,00 TL değerinde olağan hediye niteliğini aşan bir bağış yaptığını ve vasiyetnameyle ayrıca 1.500.000,00 TL değerinde bir taşınmazı başka bir kişiye bıraktığını varsayalım. Ölümden önceki bir yıl içindeki bağış hesaba eklendiğinde hesap terekesi 4.000.000,00 TL olur ve tasarruf edilebilir kısım 1.500.000,00 TL’dir. Yapılan kazandırmaların toplamı 2.000.000,00 TL olduğundan 500.000,00 TL’lik kısım saklı payları ihlal eder ve tenkis davasına konu olabilir. Kanun, tenkisin önce ölüme bağlı tasarruflardan, bunlar yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan başlayarak yapılmasını öngörür. Bu örnekte ihlal tutarı vasiyetten karşılanabilecek düzeydedir.
Hesap terekesine eklenen kazandırmalar
Saklı payın hesaplanacağı değer yalnızca ölüm anındaki mallardan oluşmaz. Kanun, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmaların da hesaba katılmasını öngörür:
- Mirasçılara miras payına mahsuben yapılan ve denkleştirmeye tabi olmayan kazandırmalar,
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlar,
- Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan ve olağan hediyeler dışında kalan bağışlar,
- Saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan devirler.
Bu kazandırmaların değeri kural olarak mirasın açıldığı tarihe göre belirlenir. Tapuda satış gibi gösterilen ancak gerçekte bağış niteliği taşıyan devirlerde ise muris muvazaası iddiası gündeme gelebilir. Muris muvazaası, tenkisten farklı olarak işlemin tamamen geçersizliğine dayanan ayrı bir hukuki yoldur ve saklı paylı olup olmamasına bakılmaksızın mirasçılar tarafından ileri sürülebilir.
Saklı payın ortadan kalktığı haller
- Mirastan çıkarma: Mirasçı, mirasbırakana veya onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmişse, mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufla onu mirastan çıkarabilir. Çıkarma nedeninin tasarrufta belirtilmesi gerekir; nedenin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan kişidedir.
- Mirastan feragat: Mirasçı, mirasbırakanla yapacağı feragat sözleşmesiyle saklı pay dahil miras hakkından vazgeçebilir.
- Mirasçılıktan yoksunluk: Kanunda sayılan ağır davranışlarda bulunan kişi mirasçı olamaz.
- Borç ödemeden aciz nedeniyle çıkarma: Kanun, borçlu altsoyun saklı payının yarısı için özel bir çıkarma imkânı da tanır.
Vasiyetname hazırlarken saklı payın dikkate alınması
Saklı pay hesabı yalnızca ölümden sonra çıkan uyuşmazlıklarda değil, vasiyetname veya miras sözleşmesi hazırlanırken de yol gösterir. Mirasbırakan, tasarruf edilebilir kısım içinde kalan bir vasiyetle saklı paylı mirasçıların itirazına açık olmayan bir düzenleme yapabilir. Bunun için önce mevcut ve beklenen malvarlığının yaklaşık değeri belirlenmeli, ardından eş, çocuklar veya anne-baba gibi saklı paylı mirasçıların oranları hesaplanmalıdır.
Vasiyetnamenin şekli de en az içeriği kadar önemlidir. Türk Medeni Kanunu, resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname olmak üzere üç şekil öngörür. El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, düzenlendiği yer ve tarihin belirtilmesi ve imzalanması gerekir. Şekil şartlarına uyulmaması, tasarrufun iptali sonucunu doğurabilir. Saklı payı aşan bir vasiyet ise iptal değil, tenkis davasına konu olur; bu iki yol birbirinden farklıdır.
Malvarlığının değerinin zaman içinde değişebileceği de unutulmamalıdır. Bugün tasarruf edilebilir kısım içinde kalan bir taşınmaz, değer artışı nedeniyle ölüm tarihinde bu sınırı aşabilir. Bu nedenle vasiyetnamede belirli bir mal yerine oran esasında tasarruf yapılması veya düzenlemenin belirli aralıklarla gözden geçirilmesi, ileride tenkis riskini azaltabilir. Eryaman ve çevresinde taşınmaz değerlerinin hızla değiştiği dönemlerde bu kontrol daha da önem kazanır. Farklı hesaplamalar için hesaplama araçları listesine göz atabilirsiniz.
Tenkis davası süreleri
Tenkis davası, saklı payı ihlal edilen mirasçının, saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her durumda bu süre, vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle dolar. Tenkis, def’i yoluyla ise her zaman ileri sürülebilir. Tenkis davaları dava değeri üzerinden nispi harca tabidir; peşin harç tutarını öngörmek için dava harcı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecek noktalar
- Kardeşleri saklı paylı saymak: Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.
- Tasarrufun kendiliğinden geçersiz olduğunu düşünmek: Tasarruf edilebilir kısmı aşan vasiyet veya bağış kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak tenkis davasıyla indirilebilir.
- Sağlıkta yapılan bağışları atlamak: Son bir yıl içindeki bağışlar hesaba eklenmezse tasarruf edilebilir kısım olduğundan düşük veya yüksek görünebilir.
- Eşin saklı payını yanlış oranlamak: Eşin oranı, birlikte bulunduğu zümreye göre değişir.
- Süreleri kaçırmak: Bir yıllık süre, ihlalin öğrenilmesiyle işlemeye başlar.
- Mal rejimini dikkate almamak: Evli mirasbırakanlarda saklı pay hesabı, katılma alacağı ayrıldıktan sonra kalan tereke üzerinden yapılır.
Eryaman, Etimesgut ve Ankara’da tenkis süreci
Mirasbırakanın son yerleşim yeri Eryaman, Etimesgut veya Sincan ise tenkis davaları kural olarak Ankara Batı Adliyesi’ndeki asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Bu davalarda tereke değeri ve bağışlanan malların değeri genellikle bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Süreçte şu belgeler önem taşır:
- Mirasçılık belgesi ve nüfus kayıt örnekleri,
- Vasiyetname veya miras sözleşmesinin onaylı örneği,
- Bağış ve devirlere ait tapu kayıtları, noter senetleri ve banka dekontları,
- Terekenin aktif ve pasif kalemlerini gösteren belgeler.
Vasiyetname hazırlamayı planlayan kişilerin de saklı paylı mirasçılarını ve yaklaşık tereke değerini önceden belirlemesi, ileride çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltabilir. Miras uyuşmazlıklarına dair genel bilgiler için miras hukuku alanındaki çalışmalarımıza göz atabilir, sorularınız için iletişim sayfası üzerinden bilgi alabilirsiniz. Taşınmaz devirlerinde ortaya çıkacak masrafları görmek için tapu harcı hesaplama aracı da kullanılabilir.
Sonuçların değerlendirilmesi
Hesaplama sonucu bilgilendirme amaçlıdır. Terekeye eklenecek kazandırmalar, mal rejimi tasfiyesi, mirastan çıkarma ve vasiyetnamenin içeriği gibi somut olayın özelliklerine göre gerçek saklı pay tutarları farklılık gösterebilir. Eryaman’da veya Ankara’nın başka bir bölgesinde vasiyetname hazırlığı ya da tenkis talebi değerlendiren kişiler, aracı ön hesap olarak kullanıp değerleri belgelerle teyit etmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Saklı paylı mirasçılar kimlerdir?
Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar mirasbırakanın altsoyu, anne ve babası ile sağ kalan eşidir. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Bu nedenle çocuğu, anne ve babası ile eşi bulunmayan bir kişi, malvarlığının tamamı üzerinde vasiyetnameyle serbestçe tasarruf edebilir. Büyükanne, büyükbaba, amca, hala gibi diğer yakınların da saklı payı yoktur.
Saklı pay oranları nedir?
Altsoy için saklı pay yasal miras payının yarısı, anne ve babadan her biri için dörtte biridir. Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür. Örneğin eş ve iki çocuk bulunan 4.000.000,00 TL’lik terekede eşin saklı payı 1.000.000,00 TL, her çocuğunki 750.000,00 TL’dir.
Saklı payı ihlal edilen mirasçı ne yapabilir?
Saklı payı ihlal edilen mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan vasiyet veya bağışın indirilmesi için tenkis davası açabilir. Dava, ihlalin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her durumda vasiyetnamenin açılmasından ya da mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Tenkis, mirasçıya karşı açılan bir davada def’i olarak da ileri sürülebilir. Mahkeme tereke değerini çoğunlukla bilirkişiyle belirler.
Mirasbırakan malının tamamını bağışlayabilir mi?
Mirasbırakan sağlığında malvarlığı üzerinde tasarruf yetkisine sahiptir; ancak saklı paylı mirasçıları varsa, bazı bağışlar ölümden sonra tenkise konu olabilir. Özellikle ölümden önceki bir yıl içinde yapılan ve olağan hediye niteliğini aşan bağışlar ile saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan devirler hesap terekesine eklenir. Satış gibi gösterilen bağışlarda ise muris muvazaası iddiası ayrıca gündeme gelebilir.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yürürlüğe giren değişiklikle kaldırılmıştır. Kardeşler, mirasbırakanın altsoyu yoksa ve anne veya babası önceden ölmüşse yasal mirasçı olabilir; ancak mirasbırakan vasiyetnameyle mirasını başka birine bırakmışsa kardeşler tenkis davası açamaz. Bu nedenle kardeşleri dışarıda bırakan bir vasiyetname, eşin veya anne-babanın saklı payını ihlal etmedikçe geçerliliğini korur.
Tasarruf edilebilir kısım nasıl hesaplanır?
Önce ölüm anındaki net tereke değerine kanunun öngördüğü kazandırmalar eklenerek hesap terekesi bulunur. Ardından her saklı paylı mirasçının yasal payına ilgili saklı pay oranı uygulanır. Hesap terekesinden saklı payların toplamı düşüldüğünde kalan tutar tasarruf edilebilir kısımdır. Örneğin yalnızca üç çocuğu bulunan bir kişinin 3.000.000,00 TL’lik hesap terekesinde tasarruf edilebilir kısım 1.500.000,00 TL’dir.
Mirastan çıkarılan çocuk saklı pay isteyebilir mi?
Mirastan çıkarma kanunda sayılan ağır nedenlere dayanıyorsa ve neden ölüme bağlı tasarrufta belirtilmişse, çıkarılan mirasçı saklı payını da kaybeder. Ancak çıkarılan mirasçı itiraz ederse, nedenin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan kişidedir. Neden ispatlanamazsa veya tasarrufta gösterilmemişse, tasarruf saklı payı aşan kısım yönünden geçerli kalır ve mirasçı saklı payını talep edebilir.